Blog dla dyrektorów: Arkusz organizacyjny na rok szkolny 2020/2021 w 5 krokach

Kwiecień to miesiąc finalizacji prac nad arkuszem organizacyjnym na nowy rok szkolny. W 2020 r. jest to zadanie utrudnione, z racji tego, że szkoły i placówki oświatowe były zmuszone zawiesić swoje funkcjonowanie. Sprawdź, jak krok po kroku przygotować arkusz organizacji na rok szkolny 2020/2021.

Krok 1. Przygotuj kryteria doboru do wypowiedzenia
Opracowanie kryteriów doboru nauczycieli do zwolnienia nie jest obligatoryjne, ale ich brak może utrudnić wykazanie zasadności dokonanego wypowiedzenia stosunku pracy w przypadku, gdy nauczyciel skierowałby sprawę na drogę sądową.

Wybór nauczycieli do wypowiedzenia stosunku pracy należy oprzeć na usprawiedliwionych i obiektywnych kryteriach, stosowanych przy wypowiadaniu nauczycielskich stosunków pracy.

Kryterium	Stanowisko w orzecznictwie
forma zatrudnienia	Forma zatrudnienia (mianowanie czy umowa o pracę) niewątpliwie jest uzasadnionym kryterium doboru, zwłaszcza w sytuacji gdy pozostałe kryteria nie pozwalają na jednoznaczną ocenę przydatności do dalszej pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2005 r. I PK 159/04).
staż pracy w szkole (w zakresie danego przedmiotu)	Dyrektor, wybierając nauczyciela do zwolnienia, powinien uwzględnić nie tylko formalny poziomu wykształcenia, ale także praktykę w nauczaniu przedmiotu (wyrok Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2002 r. I PKN 771/00).
poziom i zakres kwalifikacji zawodowych	Kryterium kwalifikacji ma pierwszorzędne znaczenie przy dokonywaniu wyboru nauczyciela do zwolnienia (wyrok Sądu Najwyższego z 5 lipca 2002 r. I PKN 301/01).
poziom i zakres kwalifikacji zawodowych	Typując nauczyciela do zwolnienia, należy uwzględnić posiadane przez niego kwalifikacje nauczycielskie, a nie tylko kwalifikacje odnoszące się do przedmiotu, którego nauczał (wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2015 r. III PK 56/14, wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2014 r. III PK 71/13, wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 2001 r. I PKN 492/00).
jakość wykonywanej pracy	Należy uznać za uzasadniony wybór nauczyciela na podstawie podjętej przez dyrektora niekorzystnej oceny jego pracy i osiągnięć w nauczaniu oraz wychowaniu uczniów (wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 2001 r. I PKN 610/00).
jakość wykonywanej pracy	Dyrektor może wytypować do zwolnienia nauczyciela, którego praca jest najniżej oceniana przez przełożonych oraz uczniów i ich rodziców (wyrok Sądu Najwyższego z 5 listopada 1998 r. I PKN 420/98).
dyscyplina pracy	Uzasadnionym kryterium doboru może być utrata zaufania do nauczyciela. Musi ona jednak wiązać z takim zachowaniem nauczyciela, które może być obiektywnie ocenione jako naganne, choćby nawet nie można było pracownikowi przypisać subiektywnego zawinienia (wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2000 r. II PK 156/08).
dyscyplina nauczyciela	Długotrwałe, dezorganizujące pracę w szkole, nieobecności nauczyciela w pracy z powodu choroby, mogą uzasadniać jego wybór do zwolnienia (wyrok Sądu Najwyższego z 22 września 2000 r. I PKN 29/00).
posiadanie uprawnień emerytalnych lub do świadczenia kompensacyjnego	Spełnianie przez nauczyciela przesłanek uprawniających do emerytury bądź świadczenia kompensacyjnego może stanowić kryterium doboru do zwolnienia. Nauczyciel ma bowiem możliwość pozyskiwania po rozwiązaniu stosunku pracy środków utrzymania w ramach systemu emerytalnego (wyrok Sądu Najwyższego z 18 września 2003 r. I PK 286/02).
fakt odmowy przyjęcia propozycji ograniczenia zatrudnienia	To, że nauczyciel odmówił przyjęcia propozycji ograniczenia zatrudnienia, może stanowić kryterium wytypowania nauczyciela, ale poza tym decyzja musi być oparta również na innych kryteriach (wyrok Sądu Najwyższego z 30 września 2014 r. III PK 18/14, wyrok Sądu Najwyższego z 3 października 2006 r. III PK 57/06).

Pobierz: przykładowe kryteria doboru nauczycieli do zwolnienia

Zapamiętaj! Jak wprowadzić kryteria w okresie zawieszenia funkcjonowania jednostek oświaty? Na szczęście nie obowiązuje żadna szczególna procedura wprowadzania kryteriów doboru. W szczególności nie ma obowiązku konsultowania ich z radą pedagogiczną ani nawet informowania rady o tych kryteriach. Dyrektor musi tylko zadbać, by każdy nauczyciel, któremu wręczane jest wypowiedzenie, musi poznać kryteria, na podstawie których został wytypowany do zwolnienia – najpóźniej w momencie wręczenia tego wypowiedzenia (wyrok SN z 13 września 2016 r. I PK 30/16). W tym kontekście wystarczy poinformować poszczególnych nauczycieli o przyjętych kryteriach np. drogą elektroniczną – tak, aby dyrektor uzyskał potwierdzenie odbioru informacji zawierającej kryteria.

Zastosuj! Kryteria można wysłać za pośrednictwem dziennika elektronicznego (w systemie będzie widniała informacja, że nauczyciel odebrał wiadomość) bądź e-mailem z włączonym żądaniem potwierdzenia odczytania informacji.

Krok 2. Wytypuj nauczycieli do zmian kadrowych
Nim dyrektor przystąpi do opracowania arkusza, powinien on, w oparciu o przewidywane zmiany organizacyjne, zadecydować, którzy nauczyciele otrzymają:

wypowiedzenia stosunku pracy,
propozycje ograniczenia zatrudnienia,
propozycje przeniesienia służbowego,

Oprócz tego należy też pozyskać informację od organu prowadzącego, którym nauczycielom zostanie zaproponowane uzupełnienie pensum w innych szkołach.

Krok 3. Zredaguj projekt arkusza organizacyjnego
Kolejnym krokiem jest przygotowanie arkusza organizacyjnego. Jego treść nie zmieniła się w stosunku do poprzedniego roku szkolnego i jest uregulowana:

dla przedszkoli – są uregulowane w § 17 ust. 1-2 rozporządzenia MEN z 28 lutego 2019 r.,
dla szkół – w § 17 ust. 3-4 ww. rozporządzenia,
dla szkół podstawowych z oddziałami przedszkolnymi – w § 17 ust. 5-6 ww. rozporządzenia.

Na tym etapie nie ma żadnych przeszkód, by przygotować arkusz organizacyjny zdalnie np. za pomocą stosownego oprogramowania typu Vulcan.

Zapamiętaj! Nim dyrektor przystąpi do redagowania projektu powinien zapoznać się:

obowiązującymi przepisami prawa,
uregulowaniami dotyczącymi organizacji pracy przedszkola/szkoły wynikającymi z prawa wewnętrznego (statut),
przepisami prawa miejscowego wydanymi przez organ stanowiący JST (uchwały) z upoważnienia art. 42 ust. 7 Karty Nauczyciela (np. pensum nauczycieli na niektórych stanowiskach),
założeniami prawnymi i organizacyjnymi organu prowadzącego – lokalna polityka oświatowa (np. liczebność w oddziałach ogólnodostępnych od klasy IV szkoły podstawowej),
danymi ilościowymi szkoły.

Dyrektor nie musi natomiast oczekiwać na wytyczne organu prowadzącego co do samej treści arkusza. Nie ma bowiem podstaw prawnych do określania takich wytycznych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2013 r. I OSK 1747/13).

Zastosuj! 5 wskazówek dla dyrektora przygotowującego arkusz organizacyjny

W arkuszu wykazuj tylko nauczycieli zatrudnionych w szkole, z którymi dyrektor nawiązał stosunek pracy, w tym przebywających na urlopach dla poratowania zdrowia, urlopach macierzyńskich, urlopach bezpłatnych, dłuższych zwolnieniach lekarskich.
Tym nauczycielom, którzy nie mogą wykonywać pracy (urlopy itd.) nie przydzielaj godzin.
Nie wykazuj nauczycieli, którzy nie są aktualnie zatrudnieni w szkole (np. takich, których planujesz dopiero zatrudnić).
Planując obsadę pedagogiczną na kolejny rok szkolny stwórz możliwość zatrudnienia nowego nauczyciela, tworząc wakat (wpisuj wakaty do arkusza).
Wykazuj godziny dla ustępującego i nowego dyrektora.

Krok 4. Przekaż arkusz do zaopiniowania organizacji związkowej
Organizacja związkowa ma 10 dni roboczych na zaopiniowanie arkusza organizacyjnego – nie później jednak niż do 19 kwietnia 2020 r. (§ 17 ust. 5 rozporządzenia MEN z 28 lutego 2019 r.). W tym roku bieg tego terminu rozpoczyna się 3 kwietnia 2020 r., co oznacza, że projekt arkusza organizacyjnego powinien być przekazany organizacji związkowej do 3 kwietnia 2020 r. Dyrektor przekazuje arkusz organizacji związkom zawodowym bez anonimizacji danych.

Pobierz: wzór pisma do organizacji związkowej z prośbą o wyrażenie opinii w sprawie projektu arkusza organizacyjnego

Projekt przekazuje się do zaopiniowania organizacjom związkowym będącym:

jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego,
jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych wchodzących w skład organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu tej ustawy, zrzeszających nauczycieli (art. 110 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych).

W przypadku szkół publicznych prowadzonych przez nie samorządowe osoby prawne lub osoby fizyczne projekt arkusza przekazuje się do zaopiniowania organizacjom związkowym, które spełniają ww. warunki, a dodatkowo przedstawiły w odpowiednim terminie informację o liczbie swoich członków – niezależnie od tej liczby (art. 110 ust. 2a Prawa oświatowego, art. 251 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych).

Reprezentatywnymi organizacjami związkowymi są ogólnokrajowe związki zawodowe, ogólnokrajowe zrzeszenia (federacje) związków zawodowych i ogólnokrajowe organizacje międzyzwiązkowe (konfederacje), które spełniają łącznie następujące kryteria:

zrzeszają więcej niż 300 000 członków będących osobami wykonującymi pracę zarobkową, o których mowa w art. 11 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych,
działają w podmiotach gospodarki narodowej, których podstawowy rodzaj działalności jest określony w więcej niż w połowie sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), o której mowa w przepisach o statystyce publicznej (art. 23 ust. 2 ustawy o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego).

Jeżeli dyrektor ma wątpliwości co do reprezentatywności danej organizacji związkowej, wówczas powinien wystąpić ze stosownym zapytaniem do tej organizacji.

Arkusz organizacji szkoły lub przedszkola opracowuje dyrektor szkoły lub przedszkola a następnie przekazuje do zaopiniowania zakładowym organizacjom związkowym. Uprawnienia zakładowej organizacji związkowej przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10 członków będących:

pracownikami u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji lub
innymi niż pracownicy osobami wykonującymi pracę zarobkową, które świadczą pracę przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz pracodawcy objętego działaniem tej organizacji (art. 251 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych).

Analogiczny status posiada międzyzakładowa organizacja związkowa, przy czym przy ustalaniu liczby członków uwzględnia się liczbę członków międzyzakładowej organizacji związkowej zatrudnionych u wszystkich pracodawców objętych działaniem tej organizacji (art. 34 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych). Reasumując, dana organizacja związkowa ma status zakładowej/międzyzakładowej, musi ona działać w danej szkole. Skoro zatem dana organizacja związkowa nie działa w danej szkole, to nie posiada w tej szkole statusu zakładowej/międzyzakładowej, a dyrektor nie musi konsultować z nią arkusza organizacyjnego.

Zastosuj! A co, gdy organizacja związkowa w praktyce nie funkcjonuje z uwagi na epidemię? Przepisy nie przewidują tu żadnego szczególnego rozwiązania. To oznacza, że dyrektor powinien wysłać projekt arkusza organizacyjnego na adres korespondencyjny organizacji związkowej i oczekiwać przez 10 dni roboczych na jej zastrzeżenia. W dobrym tonie jest poinformowanie przewodniczącego tej organizacji o wysłaniu projektu drogą mailową (choć nie jest to prawny obowiązek). Po bezskutecznym upływie wskazanych 10 dni należy przejść do kolejnego kroku.

Zapamiętaj! Czy arkusz musi zostać przekazany do zaopiniowania radzie pedagogicznej? Nie. Rada pedagogiczna nie musi być zapoznawana z projektem arkusza organizacyjnego na nowy rok szkolny. Żaden przepis tego bowiem nie wymaga. Rada pedagogiczna opiniuje natomiast przydział zajęć, ale nie sam arkusz organizacyjny. Przydział taki można zaopiniować w późniejszym okresie. Ewentualnie rada może zaopiniować taki przydział, obradując za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej bądź nawet poprzez obieg dokumentów poprzez członkami rady (§ 11a rozporządzenia MEN z 20 marca 2020 r.).

Krok 5. Przekaż arkusz organowi prowadzącemu
Następnie dyrektor powinien przekazać arkusz organizacyjny organowi prowadzącemu – w terminie do 21 kwietnia 2020 r. Nie możemy tego zrobić przed upływem terminu 10 dni roboczych.

Pobierz: wzór wniosku do organu prowadzącego z prośbą o zaopiniowanie projektu arkusza organizacyjnego

Zastosuj! Czy dyrektor może przekazać arkusz organizacyjny do organu prowadzącego w formie elektronicznej? Tak. Arkusz taki powinien zostać zaopatrzony w kwalifikowany podpis elektroniczny.

Co dalej z arkuszem
Następnie organ prowadzący przekaże arkusz organizacji do zaopiniowania organowi nadzoru pedagogicznego, który w ciągu 10 dni roboczych (ale nie później niż do 20 maja 2020 r.) powinien przedstawić opinię (§ 17 ust. 10 rozporządzenia MEN z 28 lutego 2019 r.). W tym zakresie nie przewidziano żadnych zmian, nawet z uwagi na epidemię. Następnie arkusz powinien zostać zatwierdzony przez organ prowadzący w terminie do 29 maja 2020 r. (§ 17 ust. 9 rozporządzenia MEN z 28 lutego 2019 r.).

Arkusz w szkole niepublicznej
Przepisy nie zobowiązują szkoły niepublicznej do sporządzania arkusza organizacji. W myśl art. 172 ustawy Prawo oświatowe szkoła niepubliczna działa na podstawie statutu, więc kwestię sporządzania arkusza organizacji może regulować statut szkoły lub doraźnie osoba prowadząca szkołę. Zasady przygotowania arkusza, jego zatwierdzania, terminy często są zbieżne z zasadami określonymi w przepisach obowiązujących szkoły publiczne. Związki zawodowe nie są uprawnione do opiniowania arkuszy organizacji szkół niepublicznych.

Podstawa prawna

poniedziałek, 6 kwietnia 2020

Arkusz organizacyjny na rok szkolny 2020/2021 w 5 krokach